Żałoba jest naturalną, ale złożoną reakcją na stratę. W psychologii najczęściej przywołuje się dwa modele opisujące jej przebieg: stadia żałoby Elisabeth Kübler-Ross (1969) oraz zadania żałoby Williama Wordena (Worden, 1982/2009). Model Wordena jest dziś jednym z najbardziej cenionych – zarówno w badaniach, jak i praktyce terapeutycznej – ponieważ traktuje żałobę jako proces adaptacyjny, w którym osoba aktywnie mierzy się z kolejnymi aspektami utraty.
Worden wyróżnia cztery kluczowe zadania, których realizacja sprzyja zdrowemu przejściu przez żałobę.
✦ 1. Akceptacja rzeczywistości straty
Pierwszym zadaniem jest poznawcze i emocjonalne uznanie faktu śmierci. Naturalną reakcją są mechanizmy obronne – szok, odrętwienie, zaprzeczenie. Badania Parkesa i Prigerson (2010) wskazują, że krótkotrwałe zaprzeczenie może pełnić funkcję ochronną, jednak jego utrzymywanie się w dłuższej perspektywie wiąże się z ryzykiem tzw. żałoby powikłanej.
Proces akceptacji wspierają:
rytuały pożegnania,
rozmowy o zmarłej osobie,
porządkowanie pamiątek
oraz narracyjne odtwarzanie historii relacji.
✦ 2. Przepracowanie bólu żałoby
Drugie zadanie polega na doświadczeniu i ekspresji emocji związanych ze stratą. Worden podkreśla, że unikanie bólu – choć zrozumiałe – bywa czynnikiem podtrzymującym cierpienie.
Badania Stroebe i Schut (1999, 2017) w ramach Dual Process Model pokazują, że zdrowa adaptacja polega na naprzemiennym konfrontowaniu się z bólem oraz angażowaniu się w aktywności regenerujące. Do typowych reakcji emocjonalnych należą smutek, gniew, tęsknota, lęk czy poczucie niesprawiedliwości. Każda z nich jest naturalnym elementem procesu.
✦ 3. Dostosowanie się do świata bez zmarłej osoby
To zadanie obejmuje zarówno dostosowania zewnętrzne, jak i wewnętrzne.
Wymaga reorganizacji codzienności, przejęcia nowych ról życiowych, rozwoju kompetencji oraz redefinicji tożsamości. Worden zwraca uwagę na trzy poziomy dostosowania:
- zewnętrzne – praktyczne obowiązki,
- wewnętrzne – zmiana sposobu myślenia o sobie,
- duchowe/egzystencjalne – poszukiwanie sensu.
Badania Bonanno (2009) wskazują, że elastyczność psychiczna i wsparcie społeczne są kluczowe dla efektywnej adaptacji.
✦ 4. Znalezienie trwałego miejsca dla zmarłego w życiu emocjonalnym
Czwarte zadanie dotyczy integracji relacji ze zmarłą osobą w sposób, który umożliwia dalszy rozwój.
Worden odrzuca tradycyjny pogląd, że „trzeba odciąć się i iść dalej”. Współczesne podejścia – m.in. koncepcja continuing bonds (Klass, Silverman & Nickman, 1996) – potwierdzają, że zdrowa żałoba polega na utrzymaniu symbolicznej, wewnętrznej więzi, a nie na zapomnieniu. Jest to etap, w którym osoba w żałobie zaczyna odbudowywać poczucie sensu i pozwala sobie na nowe cele, relacje i doświadczenia.
Dlaczego model Wordena pozostaje aktualny?
jest zgodny z aktualnymi badaniami nad regulacją emocji, odpornością psychiczną i poczuciem sensu,
łączy podejście poznawcze, emocjonalne i behawioralne,
jest elastyczny kulturowo i pozwala na indywidualne tempo przechodzenia przez proces,
znajduje zastosowanie zarówno w terapii indywidualnej, jak i w interwencji kryzysowej.
Model nie zakłada liniowej kolejności – możliwe są powroty do wcześniejszych zadań, zwłaszcza w okresach rocznic czy nowych stresorów.
https://psychologchojnacki.pl/kontakt/
Dowiedz się więcej: Cztery zadania żałoby według modelu Williama WordenaBibliografia
- Bonanno, G. A. (2009). The Other Side of Sadness: What the New Science of Bereavement Tells Us About Life After Loss.
- Klass, D., Silverman, P., Nickman, S. (Eds.). (1996). Continuing Bonds: New Understandings of Grief.
- Kübler-Ross, E. (1969). On Death and Dying.
- Parkes, C. M., & Prigerson, H. (2010). Bereavement: Studies of Grief in Adult Life.
- Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The Dual Process Model of Coping with Bereavement. Death Studies.
- Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2017). Cautioning Health-Care Professionals. Omega: Journal of Death and Dying.
- Worden, J. W. (2009). Grief Counseling and Grief Therapy: A Handbook for the Mental Health Practitioner (4th ed.).
